Najpopularniejsze flagi LGBT+

Czerwiec to Pride Month, czyli Miesiąc Dumy – czas świętowania różnorodności, budowania widoczności i przypominania o historii społeczności LGBT+. To również okres, w którym możemy zobaczyć szeroką gamę kolorowych flag, reprezentujących różne orientacje, tożsamości i doświadczenia.

Dlaczego właśnie duma? Nie chodzi o poczucie wyższości. Duma przeciwieństwem wstydu i ukrywania się, rewolucji przeciwko medykalizacji i penalizacji, którą osoby queerowe doświadczyły na wielu kartach historii.

Współczesna wiedza z zakresu psychologii, seksuologii czy nauk społecznych pokazuje, że orientacje seksualne, orientacje romantyczne, tożsamości płciowe i cechy związane z płcią tworzą znacznie bardziej złożone spektrum doświadczeń. Nie da się ich zamknąć w kilku prostych definicjach. Dlatego zaczęły pojawiać się nowe nazwy, symbole i flagi, które pomagały ludziom odnaleźć siebie nawzajem oraz wyrazić to, kim są.

W tym artykule przyjrzymy się najważniejszym queerowym flagom, ich historii oraz znaczeniu poszczególnych kolorów. Poznasz zarówno najbardziej rozpoznawalną tęczową flagę, jak i symbole reprezentujące konkretne orientacje, tożsamości płciowe oraz społeczności należące do szerokiego spektrum LGBT+.

Mały słowniczek

Zanim przejdziemy do flag, uporządkujmy kilka pojęć, które będą pojawiać się w dalszej części artykułu.

LGBT, LGBTQ+, LGBTQIA+ – co oznaczają te skróty?

Wszystkie te skróty odnoszą się do społeczności skupiającej osoby o różnych orientacjach seksualnych, romantycznych i tożsamościach płciowych. Litery oznaczają kolejno:

• L – lesbijki, czyli kobiety i osoby niebinarne* odczuwające pociąg do kobiet i osób niebinarnych* (*niektórzy transmężczyźni również identyfikują się z terminem lesbijka).
• G – geje, czyli mężczyźni i osoby niebinarne odczuwający pociąg do mężczyzn i osób niebinarnych.
• B – osoby biseksualne, odczuwające pociąg do więcej niż jednej płci.
• T – osoby transpłciowe, których tożsamość płciowa nie jest zgodna z płcią przypisaną przy urodzeniu.

Dodatkowe określenia, często schowane pod symbolem +:

• Q – osoby queer, czyli osoby, które nie odnajdują się w tradycyjnych kategoriach orientacji lub płci albo świadomie wybierają bardziej otwarte określenie swojej tożsamości. Queer jest również używane jako parasolowe określenie całej społeczności.
• I – osoby interpłciowe, których cechy płciowe nie wpisują się w typowe medyczne definicje ciała kobiecego lub męskiego.
• A – osoby aseksualne, które nie odczuwają pociągu seksualnego lub odczuwają go w ograniczonym stopniu; oraz osoby aromantyczne, które nie odczuwają zainteresowania romantycznością lub odczuwają je tylko w ograniczonym stopniu
• P – osoby panseksualne, dla których płeć nie jest istotnym czynnikiem w odczuwaniu pociągu do innych osób.

Do większości tych pojęć wrócimy jeszcze przy okazji omawiania konkretnych flag.

Jakiego skrótu używać?

W Polsce najczęściej spotkasz określenia LGBT+ (w mediach, organizacjach, raportach naukowych) oraz LGBT (w kontekstach politycznych i prawnych). Formy takie jak LGBTQ+ czy LGBTQIA+ są również poprawne, ale częściej pojawiają się w kontekstach międzynarodowych.

W tym artykule będziemy używać przede wszystkim określeń LGBT+ oraz queer.

Pomysł na tęczę przypisuje się Gilbertowi Bakerowi.^1,2,3 Pierwsze dwie flagi zostały uszyte i ręcznie ufarbowane przez Gilberta Bakera, Lynn Segerblom, Jamesa McNamarę i grupę trzydziestu wolontariuszy.^2,3 Po raz pierwszy zaprezentowaną ją w 1978 roku podczas Gay Freedom Day Parade w San Francisco.

Kilka miesięcy później Harvey Milk i burmistrz San Francisco George Moscone zostali zamordowani przez byłego radnego Dana White’a. W demonstracjach i marszach, które odbyły się po tej tragedii, tęczowa flaga zaczęła pojawiać się coraz częściej jako symbol jedności, solidarności i oporu wobec dyskryminacji.

Ewolucja flagi LGBT+

Oryginalna flaga Gilberta Bakera składała się z ośmiu kolorowych pasów. Każdy z nich miał własne znaczenie, odnoszące się między innymi do życia, natury, harmonii czy duchowości⁴.

Pierwsze zmiany miały charakter praktyczny. Przy zwiększonej produkcji flag, skończyła się im różowa farba/tkanina.^1,4 Turkusowy pasek usunięto, aby przywrócić symetrię, która ułatwia składanie, transport i rozwieszanie flagi.¹ Tak, w 1979 roku powstała sześciokolorowa wersja, którą dziś najczęściej spotykamy na paradach i produktach skierowanych do społeczności queerowej.

Sześciopasmowa tęczowa flaga Pride LGBT+

Kolejne wersje flagi powstawały w odpowiedzi na konkretne wyzwania i potrzeby społeczności:

• Victory Over AIDS Flag (lata 80.) – czarny pasek upamiętniający osoby żyjące z HIV i te, które straciły życie w epidemii
• Philadelphia Pride Flag (2017, Amber Hikes) – czarny i brązowy pasek w ramach kampanii #MoreColorMorePride, adresującej rasizm w środowiskach queerowych
• Progress Pride Flag (2018, Daniel Quasar) – trójkąt w barwach flagi osób transpłciowych oraz czarny i brązowy pasek reprezentujące osoby o różnych kolorach skóry
• Progress Flag z czerwonym parasolem (2020, Jason Domino) – symbol walki o prawa osób pracujących seksualnie; rzadko spotykana
• Progress Flag z symbolem interpłciowości (2021, Valentino Vecchietti) – fioletowy okrąg na żółtym tle wpisany w trójkąt, reprezentujący osoby interpłciowe

Wyraź Swoją Dumę ze Świeczkami Pride od WellVibed!

Flagi orientacji seksualnych

Flaga lesbijska

Lesbijska flaga miała niezwykle wyboistą drogę, bogatą w kontrowersje i stanowiąca mikrokosmos tego, jak symbole LGBT+ rozwijały się wraz z rozwojem internetu. Te, które były publikowane w queerowych czasopismach, których digitalizacja jest powolna i zdawkowa (Labrys Flag). Flagi nieznanych autorów, które były widywane tylko na lokalnych paradach równości, ale nigdy nie uzyskały szerszej popularności (Double Venus Pride Flag). Flagi powstające z inspiracji flagami subkultur kinkowych i publikowane na osobistych blogach w zapominanych zakątkach internetu (Lipstick Lesbian Flag). Symbole, których kontekst był gubiony podczas repostowania i powtarzania (Pink Lesbian Flag). Oraz wybuch twórczości użytkowników platformy Tumblr, który obudził chęć posiadania flagi dla każdej queerowej grupy i głębokie dyskusje o nich (Orange Lesbian Flag).

Labrys Flag

W 2000 roku Sean Campbell, pracujący dla Palm Springs Gay and Lesbian Times, zaprojektował zestaw flag dla różnych społeczności queerowych — w tym flagę lesbijską z symbolem labrysu.⁵ Sięgnął po symbole zakorzenione w historii i kulturze lesbijskiej:⁶

• fioletowe tło nawiązujące do fiołków, wiązanych z lesbijką miłością dzięki poezji Safony
• czarny trójkąt, którym w obozach koncentracyjnych oznaczano osoby uznane za „aspołeczne”, w tym lesbijki i feministki; przejęty przez społeczność na wzór różowego trójkąta zreclaimowanego przez gejów
• biały labrys (podwójna siekiera), symbol kobiecej siły, wywodzący się ze starożytnej kultury minojskiej na Krecie, który w latach 70. był wykorzystywany przez feministki i społeczność lesbijską 

To dlaczego ta flaga się nie przyjęła?

Po pierwsze, Campbell jest mężczyzną. Wszystkie inne flagi queerowych społeczności powstają od wewnątrz, tworzone przez osoby, które dana flaga reprezentuje. Ten projekt był wyjątkiem

Po drugie, użyte symbole mają bardziej złożoną historię. Labrys, choć przyjęty przez feministki i lesbijki w USA w latach 70., był też symbolem faszystowskiego reżimu w Grecji,⁷ kolaboranckiego rządu Vichy we Francji oraz ruchów neonazistowskich. Nie wszędzie jest odbierany pozytywnie. Czarny trójkąt w obozach koncentracyjnych oznaczał szerszą kategorię „aspołecznych” osób – oprócz lesbijek i feministek, trafiały pod niego też osoby pracujące seksualnie, bezdomne, chore psychicznie i Romowie.⁸ Nie ma tu tej samej jednoznacznej historii reclaimingu, co w przypadku różowego trójkąta.

Dziś największy opór przed używaniem tej flagi wynika z przejmowania jej (i symbolu labrysa) przez lesbijki o transfobicznych poglądach

Jej flaga nie uzyskała szerszego zainteresowania, do momentu, aż nie pojawiła się wersja bez buziaczka. Ktoś, tworząc wersję flagi w wysokiej rozdzielczości, po prostu go pominął. Tak powstała tzw. Pink Lesbian Flag. Drogą internetowego głuchego telefonu zaczęła być traktowana jako oficjalna flaga lesbijek – i przez chwilę faktycznie nią była. Pojawiła się też jej uproszczona wersja z pięcioma kolorami zamiast siedmiu.

Kiedy wyszło na jaw, skąd pochodzi flaga, uwaga skupiła się na oryginalnej autorce i jej blogu. Na The Lesbian Life pojawiały się treści rasistowskie, bifobiczne i transfobiczne.^11,12 McCray pisała też, że butch lesbijki „naśladują patriarchat i mizogynię”.¹² Flaga de facto wykluczała każdą, kto nie była białą, cis, high-femme lesbijką nieposiadającą żadnych doświadczeń seksualnych z mężczyznami.

Różowa flaga bywa używana do dzisiaj, jednak powoli wychodzi z użycia na korzyść kolejnej przeze mnie omawianej.

(Uproszczona) Nowa Lesbijska Flaga

autor: Emily Gwen (sadlesbeandisaster, Tumblr)
rok: 2018
kolory i symbolika:

• czerwony (#D52D00) – gender non-conformity
• pomarańczowy (#FF9A56) – niezależność i społeczność
• biały (#FFFFFF) – unikalne relacje związane z kobiecością
• różowy (#D362A4) – spokój, miłość i seks
• ciemnoróżowy (#A30262) – kobiecość

Flaga gejowska

Przez wiele lat tęczowa flaga była wspólnym symbolem całej społeczności LGBT+. Inne grupy – lesbijki, osoby biseksualne, transpłciowe – tworzyły własne flagi, bo ich doświadczenia nie były tożsame z doświadczeniami wszystkich: lesbijki mierzą się nie tylko z homofobią, ale też z seksizmem; osoby bi doświadczają podwójnego wykluczenia – zarówno ze strony społeczności heteroseksualnych, jak i homoseksualnych; osoby trans walczą z transfobią i o dostęp do opieki medycznej. Tęcza była wspólna, ale nie wystarczała, by opowiedzieć każdą z tych historii.

Wielu gejów znajdowało swoją reprezentację w subkulturach takich jak leather, bear, twink; których flagi również możemy dostrzec na paradach równości. Jednak brakowało pozytywnego symbolu, wokół którego mogliby się wszyscy zjednoczyć i wyrażać różnorodność gejowskiej społeczności.

Głównym impulsem do działania było ustalenie oficjalnej lesbijskiej flagi – zarówno jej ostateczny projekt, jak i metoda ustalenia: otwarte głosowanie na Tumblrze. Gejowska społeczność poszła tą samą drogą.

Pierwsza propozycja, w odcieniach niebieskiego, została odrzucona z dwóch powodów.¹⁵ Po pierwsze, zbyt mocno opierała się na kulturowej asocjacji „niebieski = chłopcy”, binarnej i ograniczającej. Po drugie, odcienie były zbyt zbliżone do siebie, co utrudniało odczytanie flagi osobom z trudnościami z widzeniem kolorów.

Po uwzględnieniu tych uwag i kolejnym głosowaniu zwyciężył projekt w odcieniach morskiej zieleni i błękitu (Trans-Inclusive Gay Male Flag, Ocean Gay Male Flag). Flaga świadomie obejmuje też niebinarnych i transpłciowych gejów, co nie zawsze było oczywiste w historii ruchu.¹⁵

W ostatnich latach flaga stopniowo zyskuje popularność i coraz częściej pojawia się na Paradach Równości.

Istnieją też alternatywne propozycje kolorystyczne:¹⁶

• wersje z większą ilością zieleni – nawiązujące do zielonych goździków, symbolu homoseksualności z XIX wieku
• wersje z fioletem i/lub różem – odwołujące się do kulturowych skojarzeń z gejowską historią: lawendowych małżeństw i różowego trójkąta.

Biseksualność

Biseksualność jako termin ma korzenie kliniczne, powstał do opisania osób odczuwających zarówno pociąg homo-, jak i heteroseksualny. Etymologicznie sugeruje pociąg do dwóch płci: kobiet i mężczyzn. W praktyce jednak biseksualność nigdy nie wykluczała atrakcji do osób identyfikujących się poza binarnym podziałem płci. Wraz ze zmianami kulturowymi oraz coraz powszechniejszym postrzeganiem płci jako spektrum, definicja ta jest coraz szerzej stosowana. Dziś biseksualność to najczęściej używany termin określający pociąg do więcej niż jednej płci (z ang. m-spec – multiple attraction spectrum) i funkcjonuje jako termin parasolowy obejmujący m.in. panseksualność, omiseksualność i poliseksualność.

Osoby biseksualne mierzą się z wyzwaniami, których nie dzielą ani z osobami heteroseksualnymi, ani z gejami czy lesbijkami. Bifobia – kwestionowanie biseksualności jako „prawdziwej” orientacji, presja, by „wybrać stronę”, wykluczenie zarówno ze środowisk hetero, jak i homoseksualnych – to doświadczenia specyficzne dla tej społeczności. Tęczowa flaga nie wystarczała, żeby to opowiedzieć.

Panseksualność

Panseksualność (od gr. pan – wszystko) to orientacja seksualna opisująca pociąg do osób niezależnie od ich płci czy tożsamości płciowej. W odróżnieniu od takich terminów jak homoseksualność, biseksualność czy transpłciowość, które wywodzą się z języka klinicznego, panseksualność powstała oddolnie, w społeczności. Dlatego jej dokładna definicja i odmienność od innych terminów (zwłaszcza biseksualności) są przedmiotem ciągłej dyskusji.

Panseksualność wyrasta z odrzucenia binarnego podziału płci. Choć definicja biseksualności poszerzyła się wraz z rosnącym rozumieniem tożsamości płciowej jako spektrum, sama nazwa dalej sugeruje istnienie binarności i to skojarzenie dla niektórych osób ma znaczenie. W wielu rozumieniach biseksualności płeć nadal odgrywa rolę: chodzi o pociąg do kobiecości i męskości, nawet jeśli u osób o różnych tożsamościach. Panseksualność natomiast zakłada, że płeć drugiej osoby po prostu nie jest czynnikiem, pociąg istnieje niezależnie od niej.

Flaga panseksualna

W 2010 roku Jasper V.¹⁹ opublikował na Tumblrze propozycję flagi panseksualnej, aby wyróżnić społeczność od biseksualności. Flaga składa się z trzech poziomych pasków równej szerokości w barwach: magenty, żółtego i cyjanu. Wybór kolorów był świadomy. Magenta i cyjan nawiązują do kulturowego skojarzenia różowego i niebieskiego z binarnym podziałem płci – odpowiednio spektrum żeńskim i męskim. Żółty pasek symbolizuje pociąg do osób spoza tej binarności i jednocześnie odróżnia flagę panseksualną od flagi biseksualnej.²⁰ Z czasem ten kolor stał się w przestrzeni queerowej coraz silniej kojarzony z niebinarnością – znajdziemy go również na fladze osób niebinarnych i interpłciowych.

Wyraź Swoją Dumę ze Świeczkami Pride od WellVibed!

Flagi tożsamości płciowych

Transpłciowość

Osoby transpłciowe to osoby, których tożsamość płciowa, czyli wewnętrzne odczuwanie własnej płci, różni się od płci nadanej przy narodzinach (z ang. AGAB – assigned gender at birth; AFAB – assigned female at birth; AMAB – assigned male at birth).

Transpłciowość to termin parasolowy, który obejmuje zarówno osoby wpisujące się w binarne role płciowe (transkobiety i transmężczyźni), jak i osoby spoza tej binarności: niebinarne, genderfluid, genderqueer, agender i inne.

Osoby transpłciowe mogą podejmować tranzycję – proces dostosowania życia do własnej tożsamości płciowej. Może ona przybierać różne formy: społeczną (zmiana używanego imienia, zaimków, stylu ubierania się – w korzystaniu z produktów afirmacyjnych), prawną (zmiana imienia i korekta płci metrykalnej w dokumentach) i/lub medyczną (hormonoterapia zastępcza, operacje).

Tranzycja nie wygląda tak samo dla każdej osoby. Każdy z nas żyje w innym ciele, ma inny obraz siebie i inne cele, które chce osiągnąć.

Flaga osób transpłciowych

Inspiracją do stworzenia flagi była rozmowa z Michaelem Pagem, autorem flagi biseksualnej. Monica Helms, transpłciowa aktywistka i weteranka Marynarki Wojennej Stanów Zjednoczonych, wyszła z tej rozmowy z postanowieniem: chciała stworzyć symbol, który zwiększy widoczność osób trans i ułatwi im odnajdywanie siebie nawzajem.²¹

W sierpniu 1999 roku zaprojektowała flagę transpłciową – prostą, wyrazistą i łatwo rozpoznawalną. Publicznie zadebiutowała rok później, w 2000 roku, podczas Parady Równości w Phoenix w Arizonie.

Flaga składa się z pięciu poziomych pasów ułożonych symetrycznie: niebieski, różowy, biały, różowy, niebieski. Kolory obejmują spektrum transpłciowych doświadczeń: niebieski reprezentuje męskość, różowy kobiecość, a biały osoby w trakcie tranzycji, osoby interpłciowe oraz osoby spoza binarności płci.

Symetria nie jest przypadkowa. Helms zaprojektowała flagę tak, żeby niezależnie od tego, który kierunek wybierzesz, każdy będzie właściwy.

Bardzo polecamy wywiad z Monicą Helms: tutaj!

Niebinarność i flaga niebinarna

Niebinarność to tożsamość płciowa, która nie mieści się w tradycyjnym podziale na kobiety i mężczyzn. Osoby niebinarne (nazywane też non-binary lub enby) mogą bardzo różnie odczuwać i opisywać swoją tożsamość – dlatego niebinarność bywa traktowana jako pojęcie parasolowe, obejmujące wiele różnorodnych doświadczeń.

Niektóre osoby decydują się na tranzycję, aby zmniejszyć dyskomfort związany z dysforią płciową; inne nie odczuwają takiej potrzeby.

Termin „niebinarność” upowszechnił się na początku lat 2010. i dość szybko zastąpił wcześniej popularny termin genderqueer – między innymi dlatego, że brzmi bardziej neutralnie i jest mniej nacechowany politycznie.

Flaga osób niebinarnych

W 2011 roku Marilyn Roxie stworzyła flagę dla społeczności genderqueer, która była wykorzystowana dla wszystkich osób spoza binarności płciowej. Jednak nie każda osoba niebinarna utożsamiała się z byciem genderqueer. Używanie tej flagi bywało dla nich niekomfortowe, bo niejako zmuszało do przyjęcia etykiety, z którą się nie identyfikują.

W odpowiedzi na tę potrzebę Kye Rowan, niebinarna interpłciowa osoba, stworzyło flagę niebinarności. Nie miała ona zastąpić flagi genderqueer – Rowan samo ją lubiło – jednak wraz z rosnącą popularnością terminu „niebinarność” to właśnie ich projekt stał się powszechniej rozpoznawanym symbolem.²²

Flaga składa się z czterech poziomych pasów. Żółty – na górze – symbolizuje osoby, których płeć wykracza poza binarny podział. Biały reprezentuje osoby o wielu płciach. Fioletowy odnosi się do osób identyfikujących się jako połączenie kobiecości i męskości. Czarny – na dole – symbolizuje osoby agenderowe, czyli te, które nie identyfikują się z żadną płcią.

Gender queer i flaga gender queer

[opis wkrótce]

Genderfluid

Genderfluid to określenie dla osób, których tożsamość płciowa zmienia się w czasie. Mogą czuć się bliżej kobiecości, bliżej męskości, gdzieś pomiędzy lub poza tymi kategoriami – i te odczucia mogą się przesuwać: wolno lub szybciej, regularnie lub nie. Ta zmienność nie jest niezdecydowaniem. Jest po prostu tym, jak ta osoba doświadcza siebie.

Osoby genderfluid są pod parasolem osób trans i niebinarnych. Niektóre z nich mogą podjąć decyzję o tranzycji społecznej, medycznej i/lub prawnej.

Flaga genderfluid:

Historia tej flagi jest wyjątkowa na tle innych – nie znamy jej oryginalnego autorstwa. Po raz pierwszy została uchwycona na zdjęciach z Parady Równości w 2005 roku w Columbus w stanie Ohio, ale kto ją zaprojektował i skąd pochodzi pozostaje nieznane.

W 2012 roku JJ Poole opublikowało na swoim blogu własną wersję flagi – pięć poziomych pasów w kolorach zbliżonych do tych z wcześniejszych zdjęć, w tym samym układzie: różowy, biały, fioletowy, czarny i niebieski – wraz z opisem symboliki każdego z nich.

Agender

[opis wkrótce]

Interpłciowość

[opis wkrótce]

Spektrum aseksualności

Aseksualność

[opis wkrótce]

Demiseksualność

[opis wkrótce]

Spektrum aromantyczności

Aromatyczność

[opis wkrótce]

Demiromantyczność

[opis wkrótce]